Eliminacja HPV w Polsce: od wyzwań do systemowej transformacji

HPV jest jedną z najczęstszych infekcji wirusowych na świecie. Typy wysokiego ryzyka odpowiadają nie tylko za raka szyjki macicy, ale również za inne nowotwory, w tym odbytu oraz nowotwory głowy i szyi. Jednocześnie rak szyjki macicy należy do chorób, którym można skutecznie zapobiegać – kluczową rolę odgrywają szczepienia ochronne oraz badania przesiewowe umożliwiające wykrycie zmian na bardzo wczesnym etapie.
Na tle państw Unii Europejskiej Polska wciąż odnotowuje stosunkowo wysokie wskaźniki zachorowalności na raka szyjki macicy. 

Ostatnie lata przyniosły jednak wyraźny przełom. Wprowadzono neutralne płciowo szczepienia przeciw HPV, umożliwiono realizację szczepień w szkołach, przyspieszono cyfryzację dokumentacji medycznej oraz otwarto nowe ścieżki refundacji testów HPV dla pacjentek z grup wysokiego ryzyka. Równolegle zwiększono dostęp do innowacyjnych terapii onkologicznych. Wszystkie te działania świadczą o rosnącym zaangażowaniu państwa w profilaktykę i wczesne wykrywanie nowotworów.

Autorzy raportu wskazują cztery strategiczne filary dalszych działań. Pierwszym jest profilaktyka pierwotna i edukacja, oparta na zwiększaniu wyszczepialności dziewcząt i chłopców przy wsparciu szkół oraz lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej. Drugim – zapewnienie sprawiedliwego dostępu do usług zdrowotnych, niezależnie od miejsca zamieszkania czy statusu społecznego. Trzeci filar stanowi rozwój systemów monitorowania opartych na danych, interoperacyjnych rejestrach i narzędziach e-zdrowia. Czwarty dotyczy współpracy międzysektorowej, angażującej administrację publiczną, system edukacji, organizacje pozarządowe oraz skuteczną komunikację społeczną.

Raport podkreśla, że Polska nie znajduje się już na etapie stopniowego doskonalenia – to moment głębokiej transformacji. System ochrony zdrowia coraz silniej opiera się na danych, społeczeństwo jest lepiej poinformowane, a środowisko medyczne aktywnie angażuje się w ochronę zarówno kobiet, jak i mężczyzn przed nowotworami wywoływanymi przez HPV. Ta dynamika zmian pozwala Polsce realnie wpisać się w cele Światowej Organizacji Zdrowia oraz Europejskiego Planu Walki z Rakiem, lokując kraj w gronie regionalnych liderów sprawiedliwej profilaktyki onkologicznej.
Integralną częścią publikacji jest biała księga – praktyczna mapa drogowa zawierająca konkretne rekomendacje systemowe i organizacyjne. Powstała ona we współpracy z polskimi klinicystami, badaczami oraz partnerami z organizacji pozarządowych i pokazuje nie tylko, jakie działania są konieczne, lecz także na co Polska jest już dziś gotowa.

Dalsze inwestycje oraz lepsza koordynacja działań mogą w nadchodzących latach przybliżyć kraj do eliminacji raka szyjki macicy oraz istotnego zmniejszenia liczby nowotworów HPV-zależnych u kobiet i mężczyzn. Osiągnięcie tego celu byłoby nie tylko sukcesem systemowym, lecz także realną ulgą dla tysięcy rodzin i społeczności w całej Polsce.

Raport „Od raka szyjki macicy do eliminacji HPV w Polsce: działania lokalne o ogólnokrajowym znaczeniu” został opracowany przez interdyscyplinarny zespół autorów reprezentujących środowiska naukowe, kliniczne, analityczne oraz organizacje społeczne z Polski i Europy.