Instytut Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej (IPPEZ) wraz z ekspertami medycznymi oraz przedstawicielami organizacji pacjenckich zaprezentował raport „HPV w Polsce. Wyzwania i rekomendacje w zakresie realizacji efektywnej profilaktyki”, poświęcony sytuacji epidemiologicznej zakażeń wirusem HPV oraz wyzwaniom związanym z realizacją programu szczepień w Polsce. Dokument stanowi kompleksową analizę danych dotyczących nowotworów HPV-zależnych, skuteczności działań profilaktycznych oraz rekomendacji systemowych mających zwiększyć poziom ochrony zdrowia publicznego
Raport został opracowany przez interdyscyplinarne grono ekspertów reprezentujących środowiska medyczne, zdrowia publicznego i organizacje pacjenckie. Wśród autorów znaleźli się: dr n. med. Jakub Gierczyński MBA – ekspert systemu ochrony zdrowia European Health Network, Igor Grzesiak – wiceprezes Instytutu Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej, prof. Teresa Jackowska – prezes Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego, prof. Agnieszka Mastalerz-Migas – konsultant krajowa w dziedzinie medycyny rodzinnej i prezes Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej, ks. dr Arkadiusz Nowak – prezes IPPEZ i przewodniczący Rady Organizacji Pacjentów przy Ministrze Zdrowia, prof. Andrzej Nowakowski – kierownik Poradni Profilaktyki Raka Szyjki Macicy Narodowego Instytutu Onkologii, prof. Piotr Rutkowski – przewodniczący Zespołu Ministra Zdrowia ds. Narodowej Strategii Onkologicznej, Patrycja Rzucidło-Zając – doradca Zarządu IPPEZ ds. komunikacji i projektów społecznych, dr hab. Maciej Stukan – specjalista ginekologii onkologicznej oraz Tomasz Zieliński – wiceprezes Federacji Porozumienie Zielonogórskie.
Jak wskazano w raporcie, w 2023 roku w Polsce odnotowano 3386 zachorowań i 2050 zgonów z powodu nowotworów związanych z zakażeniem HPV. Największą grupę stanowił rak szyjki macicy – 2366 zachorowań i 1401 zgonów. Eksperci podkreślają, że HPV odpowiada nie tylko za raka szyjki macicy, ale również za część nowotworów głowy i szyi, raka odbytu, prącia, sromu i pochwy.
Jednym z kluczowych wniosków raportu jest fakt, że Polska – mimo wdrożenia nowoczesnego programu szczepień przeciw HPV – nadal pozostaje krajem o niewystarczającym poziomie wyszczepialności. Prognozy przedstawione w raporcie pokazują, że przy utrzymaniu obecnych zasad programu szczepień przeciw HPV osiągnięcie celu Narodowej Strategii Onkologicznej – 60 proc. wyszczepialności do 2028 roku – może okazać się niemożliwe. Według danych przedstawionych w raportcie, poziom realizacji programu wynosi obecnie około 17–18 proc. Tymczasem celem Narodowej Strategii Onkologicznej jest osiągnięcie 60 proc. poziomu wyszczepienia do 2028 roku.
Eksperci wskazują, że jednym z najważniejszych narzędzi zwiększania poziomu wyszczepialności są szczepienia realizowane w szkołach. Jak podkreślono, model szkolny w krajach europejskich pozwala osiągać poziomy wyszczepienia od 46 do nawet 93 proc., podczas gdy programy realizowane wyłącznie w POZ osiągają niższe wyniki. W roku szkolnym 2024/2025 do programu w Polsce przystąpiło ponad 5 tys. szkół i ponad 125 tys. rodziców.
PROGNOZA BEZ ZMIAN: VCR 37–43% W 2028 R.
Autorzy raportu szacują, że bez zmian poziom realizacji programu osiągnie jedynie 37–43 proc. Jednocześnie analizy wskazują, że rozszerzenie programu bezpłatnych szczepień do 18. roku życia mogłoby zwiększyć poziom wyszczepialności do 55–62 proc. już w 2028 roku. Eksperci zwracają również uwagę na możliwość dalszego zwiększenia skuteczności programu poprzez wydłużenie szczepień do 19. roku życia oraz koordynację ich realizacji ze szczepieniami przypominającymi przeciw krztuścowi. Podkreślono także, że efektywność szczepień przeciw HPV maleje wraz z wiekiem, dlatego kluczowe znaczenie nadal ma jak najwcześniejsze obejmowanie profilaktyką dzieci poniżej 14. roku życia.
SYMULACJA1: ROZSZERZENIE DO 18 LAT: 55–62% W 2028 SYMULACJA2: ROZSZERSZENIE DO 19 LAT: KOORDYNACJA ZE SZCZEP. KRZTUŚCOWYM
Wśród najważniejszych rekomendacji raportu znalazły się: rozszerzenie programu bezpłatnych szczepień przeciw HPV do 18. roku życia, rozwój szczepień szkolnych, stworzenie Narodowego Planu Eliminacji Chorób HPV-zależnych, rozwój monitorowania poziomu wyszczepienia oraz intensyfikacja działań edukacyjnych i profilaktycznych. Eksperci podkreślają, że profilaktyka HPV powinna stać się jednym z priorytetów zdrowia publicznego w Polsce – zarówno ze względu na zdrowie pacjentów, jak i ogromne koszty społeczne oraz ekonomiczne chorób nowotworowych związanych z zakażeniem wirusem HPV.
