W KPRM organizacje społeczeństwa obywatelskiego podpisały trzy postulaty dla systemu ochrony zdrowia.

22 października 2026

Polska jest szóstą gospodarką Unii Europejskiej, a Polacy żyją średnio o trzy lata krócej niż inni Europejczycy. Co roku umiera u nas ok. 144 tys. osób, które można było uratować dzięki profilaktyce albo szybszemu leczeniu. To tak, jakby co roku znikało średniej wielkości miasto. O tym, jak przestać traktować zdrowie jako koszt i zacząć w nie inwestować, rozmawiali 19 października w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów przedstawiciele rządu, naukowcy i kilkadziesiąt organizacji społecznych.

Konferencja „Zdrowie jako kapitał społeczny – obywatelska odpowiedzialność za wspólną przyszłość” zgromadziła przedstawicieli ok. 150 organizacji pozarządowych. Byli wśród nich nie organizacje pacjentów, ale też organizacje zajmujące się edukacją, polityką społeczną, ekologią, cyfryzacją, młodzieżą i seniorami.

Spotkanie zostało zorganizowane z inicjatywy Adriany Porowskiej, sekretarz stanu w KPRM i wiceprzewodnicząca Komitetu do spraw Pożytku Publicznego, oraz ks. dr Arkadiusz Nowak, prezes Instytutu Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej (IPPEZ) i przewodniczący Rady Organizacji Pacjentów przy Ministrze Zdrowia. Stronę rządową reprezentowali m.in. Marzena Okła-Drewnowicz, sekretarz stanu w KPRM i pełnomocnik rządu do spraw polityki senioralnej, Rafał Rosiński, podsekretarz stanu w Ministerstwie Cyfryzacji, oraz Katarzyna Kacperczyk, podsekretarz stanu w Ministerstwie Zdrowia. Wicemarszałek Sejmu Monika Wielichowska zwróciła się do uczestników w nagraniu wideo.

Zdrowie publiczne nie jest wyłącznie sprawą lekarzy, szpitali czy administracji publicznej. To fundament bezpieczeństwa i odporności społecznej, a także warunek naszej aktywności zawodowej, społecznej i samodzielności. Obecność ponad 150 organizacji pozarządowych, działających w tak różnych obszarach – od pomocy społecznej i edukacji po ekologię i cyfryzację – pokazuje, że troska o zdrowie wykracza daleko poza system ochrony zdrowia. Zdrowie nie zaczyna się w szpitalu. Zaczyna się tam, gdzie żyjemy, pracujemy, uczymy się i budujemy relacje z innymi ludźmi. Silnego państwa nie zbudujemy bez zdrowego, aktywnego i solidarnego społeczeństwa.

–stwierdziła Adriana Porowska, sekretarz stanu w KPRM i wiceprzewodnicząca Komitetu do spraw Pożytku Publicznego

Zdrowie decyduje o tym, czy możemy pracować, uczyć się, opiekować się bliskimi i działać w naszych społecznościach. Dlatego nie może być sprawą wyłącznie lekarzy i pacjentów. Jednak aby obywatele wzięli za nie współodpowiedzialność, muszą najpierw uwierzyć, że system działa w ich interesie. Dziś tego zaufania brakuje i nasze badanie pokazuje to bardzo wyraźnie” – mówił ks. dr Arkadiusz Nowak, prezes IPPEZ.

mówił ks. dr Arkadiusz Nowak, prezes IPPEZ

Zdrowie jako kapitał społeczny. Zdrowie to coś więcej niż pozycja w budżecie. Taką tezę postawiła na otwarcie debaty prof. Ewa Baum, dziekan Wydziału Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. W wystąpieniu „Wielowymiarowa wartość zdrowia” przekonywała, że zdrowie liczy się nie tylko w złotówkach. Ma też wymiar etyczny, społeczny i publiczny. Następnie rozmawiano o inwestycji i wartości, która nie zawsze jest widoczna na pierwszy rzut oka. Polska wydaje na zdrowie 2 240 euro na mieszkańca, czyli nieco ponad połowę unijnej średniej. Pacjenci dokładają z własnej kieszeni ponad 76 mld zł rocznie. Połowa kosztów NFZ idzie na szpitale, więc na profilaktykę zostają resztki. Oszczędzanie na zdrowiu wychodzi nas zresztą drogo: renty i zasiłki ZUS z tytułu niezdolności do pracy kosztowały w 2024 r. ok. 57 mld zł, a przedwczesne zgony co roku zabierają gospodarce ok. 115 mld zł PKB.

Gdzie szukać pieniędzy i jak je lepiej wydawać? O tym mówili uczestnicy pierwszego panelu oraz przedstawiciele organizacji pozarządowych. Dariusz Dziełak, dyrektor Departamentu Analiz i Innowacji w Centrali NFZ, pokazał, na co realnie stać płatnika publicznego i z czym się dziś mierzy. Dr. hab. Małgorzata Gałązka-Sobotka, rektor Uczelni Łazarskiego, przekonywała, że zdrowie trzeba traktować jak inwestycję, i wyjaśniała, jak mierzyć jej zwrot. Igor Grzesiak, wiceprezes IPPEZ, przedstawił z kolei wyniki badania „Społeczny kapitał zdrowia”, czyli to, co o zdrowiu i systemie myślą sami Polacy.

Cyfrowa odporność – bezpieczeństwo informacji, uzależnienia i kompetencje w sieci. Coraz więcej decyzji o zdrowiu zapada dziś przed ekranem telefonu. Dlatego kolejna dyskusja dotyczyła zagrożeń zdrowotnych związanych z korzystaniem z Internetu i mediów społecznościowych. O uzależnieniach od nowych technologii jako problemie zdrowia publicznego i wpływie na zdrowie psychiczne mówiła dr. hab. n.med. Aleksandra Lewandowska, konsultant krajowa w dziedzinie psychiatrii dzieci i młodzieży. Mechanizmy rozprzestrzeniania się dezinformacji medycznej przedstawiła dr Dorota Sikora z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu, współautorka raportu „Dezinformacja medyczna”.

Wpływ środowiska życia na zdrowie. Zdrowie nie zaczyna się w momencie choroby, a o naszym dobrostanie, długości życia w dużej mierze decyduje także to, co dzieje się poza systemem ochrony zdrowia: w szkole, w mieście w którym żyjemy, w powietrzu, którym oddychamy. Według WHO czynniki środowiskowe odpowiadają za co najmniej 15% zgonów w Europie, a mimo to wciąż rzadko mówi się o nich jako o części profilaktyki. Ostatni panel dotyczył właśnie profilaktyki w takim właśnie szerokim ujęciu. Dr Rafał Staszewski, kanclerz Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu, przekonywał, że skuteczna profilaktyka wymaga współpracy wielu resortów i lepszych kompetencji zdrowotnych samych obywateli. Artur Białoszewski, mazowiecki konsultant wojewódzki w dziedzinie zdrowia środowiskowego, mówił o tym, jak jakość powietrza, klimat i warunki życia przekładają się na zdrowie Polaków. Eksperci byli zgodni, że szansą jest edukacja zdrowotna, która od września 2026 r. jest w szkołach przedmiotem obowiązkowym. Dzięki niej zdrowych nawyków można uczyć systemowo, od najmłodszych lat.

Trzy postulaty. Konferencja zakończyła się wspólnym stanowiskiem organizacji pożytku publicznego, które uczestnicy mogli podpisać na miejscu. Zawiera ono trzy postulaty pod adresem rządu i parlamentu, ale też zobowiązanie samych organizacji.

Coroczny Raport o Stanie Zdrowia Obywateli. Raport miałby być co roku przedstawiany Sejmowi wraz z obowiązkową debatą parlamentarną, na wzór sprawozdań budżetowych. Dzięki temu posłowie musieliby zajmować się kondycją zdrowotną Polaków regularnie, a nie tylko wtedy, gdy wybucha kryzys. Debata nadałaby zdrowiu rangę porównywalną z budżetem i pozwoliłaby traktować je jako sprawę ponad podziałami politycznymi.
Profilaktyka fundamentem systemu zdrowia. Do 2030 r. co najmniej 5% wydatków na zdrowie powinno trafiać na profilaktykę. Dziś połowa kosztów NFZ to leczenie szpitalne, a za brak zdrowia płacimy później w rentach, zasiłkach i utraconej produktywności. Sygnatariusze chcą też systemów, które nagradzają prozdrowotne zachowania, oraz nowoczesnej opieki nad seniorami i osobami niesamodzielnymi: rozwoju telemedycyny, powszechnego ubezpieczenia pielęgnacyjnego i lepszej współpracy lekarzy rodzinnych ze specjalistami (integracja POZ–AOS).
Cyfrowe narzędzia w edukacji i komunikacji zdrowotnej. Każdy pacjent miałby w Internetowym Koncie Pacjenta Indywidualny Plan Profilaktyki, czyli informację, jakie badania i kiedy powinien wykonać. Państwo powinno też komunikować się z obywatelami w sprawach zdrowia profesjonalnie i z wyprzedzeniem, w tym informować pacjentów o kosztach świadczeń, z których korzystają. Ostatni element to systemowe monitorowanie jakości opieki z perspektywy pacjenta. Liczyć ma się kapitał zdrowia, a nie wyłącznie procedury i finanse.