EU Respi Day 2026

Eksperci, decydenci i przedstawiciele systemów ochrony zdrowia dyskutują o tym, dlaczego zapobieganie infekcjom układu oddechowego ma znaczenie nie tylko dla zdrowia, ale też dla odporności systemów ochrony zdrowia i kondycji europejskich gospodarek. Uczestnicy rozmawiają również o tym, jak zwiększyć zaufanie do szczepień i poziom wyszczepialności. W centrum debaty są priorytety przygotowywanego zalecenia Rady UE w sprawie szczepień w zapobieganiu chorobom sercowo-naczyniowym i ich powikłaniom, będącego częścią planu Komisji Europejskiej EU Safe Hearts Plan.

Infekcje oddechowe obciążają zdrowie i gospodarkę. Co roku na grypę choruje co piąty Europejczyk, a choroba ta powoduje szacunkowo 70 tys. zgonów rocznie w Europie. Sezonowa grypa kosztuje Unię Europejską nawet 14 mld euro rocznie. Mimo to wyszczepialność przeciw grypie w większości krajów UE pozostaje daleko poniżej unijnego celu, który wynosi 75 proc.Niski poziom zaszczepienia dotyczy także COVID-19. W sezonie 2025/2026 (od 1 sierpnia 2025 r. do 27 marca 2026 r.) mediana wyszczepialności wśród osób w wieku 60+ w 19 krajach UE/EOG wyniosła zaledwie 6,4 proc., przy czym w poszczególnych krajach wahała się od 0,2 do 60,7 proc. Żaden z analizowanych krajów nie osiągnął poziomu 80 proc., tylko jeden osiągnął co najmniej 50 proc., a osiem – co najmniej 30 proc.Problemem jest także brak danych. O ile informacje o szczepieniach dzieci przeciw pneumokokom raportuje 90 proc. krajów, o tyle w przypadku seniorów robi to zaledwie 36 proc., a w przypadku osób z grup ryzyka – tylko 26 proc.Na szczepienia przeznacza się średnio zaledwie 0,5 proc. krajowych budżetów na ochronę zdrowia, choć programy szczepień dorosłych mogą przynieść nawet 19-krotny zwrot z poniesionych nakładów.Od kilku sezonów ECDC i WHO ostrzegają przed jednoczesnym krążeniem wirusów grypy, RSV i SARS-CoV-2. Dla osób starszych szczególnie groźne jest połączenie RSV i pneumokoków.

Sezon infekcyjny się zaczyna. Zapalenia płuc i inne infekcje dolnych dróg oddechowych to jedna z głównych przyczyn zgonów na świecie – odpowiadają za ponad 2,4 mln zgonów rocznie. Najbardziej narażone są małe dzieci i seniorzy. Grypa co roku powoduje na świecie 3–5 mln ciężkich zachorowań. W Polsce w minionym sezonie odnotowano ponad milion zachorowań i ok. 1000 zgonów. Mimo to zaszczepiło się zaledwie 6 proc. populacji, a wśród osób w wieku 65+ aż 84 proc. pozostaje niezaszczepionych.COVID-19 od początku pandemii spowodował na świecie ponad 777 mln zakażeń i ponad 7 mln zgonów.Od kilku sezonów ECDC i WHO ostrzegają przed jednoczesnym krążeniem wirusów grypy, RSV i SARS-CoV-2. Dla osób starszych szczególnie groźne jest połączenie RSV i pneumokoków.

Infekcje oddechowe a serce: związek najlepiej widać u seniorów. U osób starszych zakażenie RSV może prowadzić do zapalenia oskrzeli lub płuc, duszności i pogorszenia ogólnego stanu zdrowia. Infekcja może także zaostrzyć choroby współistniejące, m.in. niewydolność serca, chorobę wieńcową, POChP czy cukrzycę. Dla pacjenta może to oznaczać hospitalizację, dłuższą rekonwalescencję i trudniejszy powrót do wcześniejszej sprawności. RSV uszkadza też nabłonek dróg oddechowych, co ułatwia atak pneumokokom. Nałożenie się zakażenia bakteryjnego na wirusowe może być znacznie groźniejsze niż każda z tych infekcji z osobna.

RSV: skala problemu jest większa, niż pokazują statystyki. W sezonie 2025/2026 w Polsce zarejestrowano 278 hospitalizacji osób w wieku 65 lat i starszych z RSV jako rozpoznaniem głównym, czyli 3,5 na 100 tys. osób w tej grupie wieku. Dla porównania: według szacunków dla całej Europy RSV co roku wywołuje u osób po 60. roku życia ok. 3 mln ostrych zakażeń dolnych dróg oddechowych i ok. 270 tys. hospitalizacji.Prawdziwa skala problemu w Polsce jest prawdopodobnie większa. Dane NFZ obejmują tylko hospitalizacje, w których RSV wpisano jako główną przyczynę pobytu w szpitalu. Tymczasem u seniorów zakażenie często kryje się za zaostrzeniem choroby serca czy płuc, a testy w kierunku RSV wciąż wykonuje się rzadko.

Pneumokoki: wysoka śmiertelność wśród seniorów. Pneumokoki najczęściej wywołują zapalenie płuc, które u seniora zwykle oznacza osłabienie, duszność, zaostrzenie chorób przewlekłych i leczenie w szpitalu. Najcięższą postacią zakażenia jest inwazyjna choroba pneumokokowa (IChP), w której bakterie przedostają się do krwi lub ośrodkowego układu nerwowego, wywołując m.in. sepsę lub zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.W 2025 roku zgłoszono w Polsce 3421 przypadków IChP. Według danych KOROUN raportowana śmiertelność wyniosła 34,8 proc., a najwyższy jej poziom obserwowano wśród osób w wieku 65 lat i starszych.W sezonie 2025/2026 z powodu chorób pneumokokowych hospitalizowano w Polsce 3913 pacjentów, z czego ponad połowę (56,3 proc.) stanowiły osoby po 65. roku życia. Spośród 2229 próbek poddanych identyfikacji serotypu 1217 pochodziło od pacjentów z tej grupy wieku. To jednak tylko przypadki, w których pneumokok został wskazany w rozpoznaniu, więc rzeczywista skala może być większa.

Infekcja, która może odebrać samodzielność. Dla seniora ciężkie zakażenie infekcyjne bywa początkiem problemów wykraczających daleko poza układ oddechowy. Zaostrzenie chorób serca, płuc lub cukrzycy, długi pobyt w szpitalu i osłabienie po infekcji mogą utrudnić powrót do codziennych aktywności, zwiększyć zależność od bliskich, a nawet odebrać samodzielność. Ryzyko takiego przebiegu rośnie wraz z wiekiem i liczbą chorób współistniejących.

Dostępne możliwości profilaktyki. Szczepienia znacząco zmniejszają ryzyko ciężkiego przebiegu infekcji i hospitalizacji, szczególnie u seniorów oraz osób z POChP, astmą czy chorobami serca. 

W przypadku grypy w sezonie 2026/2027 dostępne są trzy refundowane szczepionki. Bezpłatnie mogą się zaszczepić dzieci od 6. miesiąca życia do 18. roku życia, osoby w wieku 65+ oraz kobiety w ciąży i połogu. Dorośli w wieku 18–64 lata mogą zaszczepić się z 50-procentową refundacją.

Seniorzy mają dziś także do wyboru dwie szczepionki przeciw RSV oraz trzy szczepionki przeciw pneumokokom dla wybranych grup. Szczepionki przeciw RSV są bezpłatne dla osób w wieku 65+, a dla osób w wieku 60–64 lata dostępne z 50-procentową odpłatnością. Szczepionka przeciw pneumokokom jest bezpłatna dla osób w wieku 65+ z określonymi czynnikami ryzyka.